Samarqand

Samarqand

Bugungi kunda Samarqand noyob qadimiy ruhga ega bebaho xazinadir. Bu shahar moddiy va ma’naviy boyliklarning ko‘pligi sababli UNESCO Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Qadimiy me’morchilik yodgorliklari, ilm-fan va san’at maktablari merosi hamda hunarmandlar ustaxonalari butun dunyoga mashhur.

Samarqand Zarafshon daryosi vodiysida joylashgan bo‘lib, Pamir-Olay tog‘lari etaklari bilan o‘ralgan. Qizilqum cho‘li chegarasidagi bu afsonaviy voha har doim o‘ziga maftun qiluvchi muxlislarga ega bo‘lgan. Samarqandning yana bir nomi “Mashhur soyalar shahri” bo‘lib, bu uning Markaziy Osiyo tarixining guvohi ekanini anglatadi.

Ulug‘vor va go‘zal Samarqand o‘ziga xos jozibaga ega. O‘tgan zamon shoirlari va tarixchilari uni:

  • “Sharqning Rim shahri”

  • “Yer yuzidagi mamlakatlarning go‘zalligi”

  • “Sharq musulmon dunyosining durdonasi”

deb atashgan. Zarafshon vodiysidagi qulay geografik joylashuvi Samarqandni Markaziy Osiyodagi eng muhim shaharlardan biriga aylantirgan.

Tarix davomida Buyuk Ipak yo‘lida joylashgan bu afsonaviy shahar rivojlanish va tanazzul davrlarini boshdan kechirgan, ko‘plab bosqinlarga uchragan, ammo yana tiklanib, yanada go‘zal bo‘lib qayta yashagan. Bu yerda g‘arbga – Forsga, sharqqa – Xitoyga, janubga – Hindistonga boruvchi savdo yo‘llari kesishgan va Buyuk Ipak yo‘lining muhim chorrahasini tashkil qilgan.

Bu noyob shahar islom me’morchiligi va san’ati rivojida katta rol o‘ynagan. Har bir imperiya o‘z izini qoldirgan. Miloddan avvalgi 329-yilda Aleksandr Makedonskiy shaharni egallagan, o‘sha paytda u Sog‘diyonaning gullab-yashnagan poytaxti Marakanda nomi bilan mashhur edi.

Rivoyatlarga ko‘ra, Aleksandr shaharni ko‘rib shunday degan:

“Men Marakanda haqida eshitgan barcha gaplar rost, faqat u men tasavvur qilganimdan ham go‘zalroq ekan.”

“SAMARQAND – DUNYO MADANIYATLARI UCHRASHUVI VA UYG‘UNLASHUVI MASKANI”

Shundan keyin shahar Fors, Seleukiylar, Grek-Baqtriya, Kushon va Hun imperiyalari tarkibida bo‘lgan. Bu yerda yashagan xalqlar va dinlar ham juda xilma-xil edi.

Islomdan oldingi davrda bu yerda:

  • Zardushtiylik

  • Buddizm

  • Hinduizm

  • Yahudiylik

  • Nestorian xristianligi

izlarini uchratish mumkin edi.

VIII asrda arablar shaharni egallab, aholining katta qismi islom dinini qabul qilgan. 1220-yilda mo‘g‘ullar bosqiniga qadar shahar Somoniylar, Qoraxoniylar, Saljuqiylar va Xorazmshohlar tomonidan boshqarilgan.

Samarqandning eng gullagan davri Amir Temur hukmronligi davriga (XIV–XV asrlar) to‘g‘ri keladi. Shahardagi ko‘plab ulkan me’moriy obidalar aynan Temuriylar davrida qurilgan.

XVI asrdan boshlab mintaqada mahalliy xonliklar hukmronlik qildi, keyinchalik 1868-yilda Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olindi.

Keyinchalik Samarqand 1925–1930-yillarda O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasining poytaxti bo‘lgan.

Turli imperiyalar va madaniyatlarning bir-biriga qo‘shilishi natijasida Samarqand ko‘p qatlamli, murakkab va nihoyatda qiziqarli tarixiy shaharga aylangan.

Quyida Afrosiyob muzeyida topilgan eksponatlar, jumladan deformatsiyalangan bosh suyaklari va zardushtiylik ossuariylari (suyak saqlash sandiqlari) namoyish etilgan.

Bizning ekskursiyalarimiz davomida siz Samarqand tarixi va afsonalari haqida qiziqarli hikoyalarni tinglash imkoniga ega bo‘lasiz.

SAMARQANDDAGI TOP 10 DIQQATGA SAZOVOR JOYLAR

GUR EMIR — AMIR TEMUR MAQBARASI

Gur Amir so‘zma-so‘z tarjima qilinganda “Podshoh qabri” degan ma’noni anglatadi. U 1403–1404-yillarda Amir Temurning sevimli nabirasi sharafiga qurilgan. Keyinchalik bu maqbara Amir Temurning o‘z maqbarasiga aylangan.

Amir Temur aslida tug‘ilgan shahri Shahrisabzga dafn qilinishni rejalashtirgan, ammo 1405-yilda kutilmaganda vafot etgani sababli Samarqandda dafn qilingan.

Bu yerda:

  • uning ustozlari

  • ikki o‘g‘li

  • ikki nabirasi (jumladan Ulug‘bek)

ham dafn etilgan.

Gur Amir o‘rta asr islom me’morchiligining ajoyib namunasi bo‘lib, keyinchalik Fors va Mug‘al me’morchiligiga katta ta’sir ko‘rsatgan. Hatto Hindistondagi Toj Mahal ham shu uslubdan ilhomlangan.

SHOHI ZINDA MAJMUASI

Shohi Zinda “Tirik shoh” degan ma’noni anglatadi. Bu majmua Samarqand zodagonlari uchun muqaddas qabriston hisoblanadi.

Bu yerda XII asrdan XIX asrgacha dafn marosimlari o‘tkazilgan. Ko‘p maqbaralar XIV–XV asrlarda qurilgan.

Nomiga sabab bo‘lgan shaxs Payg‘ambar Muhammadning amakivachchasi Qusam ibn Abbos hisoblanadi. Rivoyatlarga ko‘ra, u boshini yo‘qotgandan keyin ham tirik holda quduqqa tushib ketgan.

Bugungi kunda bu joy ko‘k rangli koshinlar, geometrik naqshlar va xattotlik bezaklari bilan mashhur.

BIBI-XONIM MASJIDI

XV asr boshida qurilgan Bibi-Xonim masjidi o‘z davrida eng ulkan va eng go‘zal masjidlardan biri hisoblangan.

Masjidning tashqi gumbazi 40 metr balandlikka ega bo‘lib, o‘sha davr muhandisligi uchun juda katta yutuq edi.

Masjid Amir Temur buyrug‘i bilan qurilgan va u qurilish jarayonini juda qattiq nazorat qilgan. Hatto natijadan qoniqmaganida binoni qayta buzdirib qurdirgan.

Qurilishda og‘ir yuklarni ko‘tarish uchun Hindistondan olib kelingan yuzga yaqin fil ishlatilgan.

ULUG‘BEK OBSERVATORIYASI

Ulug‘bek observatoriyasidan bugungi kunda faqat qoldiqlar saqlanib qolgan.

Bu uch qavatli bino Amir Temurning nabirasi, buyuk olim Mirzo Ulug‘bek tomonidan 1424–1429-yillarda qurilgan.

Bu yerda:

  • osmon jismlari harakati

  • yulduzlar harakati

o‘rganilgan.

Ulug‘bekning yulduz yilining davomiyligi haqidagi hisob-kitobi zamonaviy hisob-kitoblardan atigi bir daqiqa farq qilgan.

U astronomiya, matematika, trigonometriya va geometriya sohalarida buyuk olim bo‘lgan.

Ammo 1449-yilda u qatl etilgan, observatoriya esa vayron qilingan.

REGISTON MAYDONI — SAMARQAND YURAGI

Registon mo‘g‘ullar Afrosiyobni vayron qilganidan keyin Samarqandning yangi markaziga aylangan.

“Registon” so‘zi “qumli joy” degan ma’noni anglatadi. Bu yerda:

  • muhim e’lonlar

  • hatto qatl hukmlari

o‘qib eshittirilgan.

Bugungi kunda Registon milliy bayramlar va turistik markaz hisoblanadi.

Registondagi uch asosiy madrasa:

Ulug‘bek madrasasi (1420)
Bu yerda Ulug‘bek astronomiya, matematika va falsafa darslarini o‘tgan.

Sherdor madrasasi (1636)
Bu madrasa yo‘lbars tasvirlari bilan bezatilgan, bu esa islom san’atida kam uchraydigan bezak hisoblanadi.

Tillakori madrasasi (1660)
Bu madrasa oltin bilan bezatilgan. Uning bezaklari uchun 17 kg sof oltin ishlatilgan.

SAMARQANDDA QOG‘OZ ISHLAB CHIQARISH

Samarqandda qog‘oz ishlab chiqarish juda qadimiy tarixga ega.

751-yilda Talas jangidan keyin xitoylik ustalar Samarqandga olib kelingan va qog‘oz tayyorlash sirlarini o‘rgatgan.

Samarqand qog‘ozi tut daraxtidan tayyorlanib, juda silliq bo‘lgan va dunyodagi eng sifatli qog‘ozlardan biri hisoblangan.

Bu texnologiya Samarqanddan:

  • Bag‘dodga

  • Ispaniyaga

  • keyinchalik butun Yevropaga

tarqalgan.

Bugungi kunda bu yerda qadimiy usulda tayyorlangan qog‘ozdan suvenirlar sotib olish mumkin.

IPАK ISHLAB CHIQARISH

Samarqandda ipak ishlab chiqarish ham qadimiy an’anaga ega.

Ipak gilam fabrikasida:

  • ipak tayyorlash jarayonini ko‘rish

  • buyurtma asosida gilam tayyorlatish

  • ipak ro‘mol sotib olish

mumkin.

SIYOB BOZORI

Siyob bozori qadim zamonlardan beri savdo markazi bo‘lib kelgan.

Bu yerga Buyuk Ipak yo‘li savdogarlari:

  • hunarmandchilik buyumlari

  • mevalar

  • sabzavotlar

olib kelgan.

Bozor turli bo‘limlarga bo‘lingan. Bu yerda Samarqand nonining 20 xil turini uchratish mumkin.

Bu qattiq, dumaloq non Amir Temur qo‘shinlari uchun muhim oziq-ovqat bo‘lgan.

QADIMIY AFROSIYOB SHAHRI

Afrosiyobdan bugungi kunda ko‘p narsa qolmagan, ammo miloddan avvalgi VII asrda Samarqand aynan shu yerda tashkil topgan.

Shahar 10 metr qalinlikdagi devorlar bilan o‘ralgan bo‘lgan.

Bu yerda:

  • saroy

  • qal’a

  • hunarmandlar mahallalari

joylashgan.

Topilgan eng muhim topilmalardan biri — Samarqand hukmdoriga sovg‘a olib kelgan elchilar tasvirlangan devor rasmlaridir.

Bu rasmlarda:

  • xitoy malikasi

  • koreys elchisi

  • fors va turk zodagonlari

tasvirlangan.

SAMARQANDDAGI ZAMONAVIY DIQQATGA SAZOVOR JOYLAR

Family Park

Family Park — butun oila uchun mo‘ljallangan zamonaviy dam olish va ko‘ngilochar markazdir.

Uning asosiy imkoniyatlari:

  • 1850 o‘rinli muz maydoni

  • shahardagi eng katta kinoteatr

  • Britaniya texnologiyalari bilan jihozlangan karting markazi

  • bolalar uchun ko‘ngilochar markaz

  • shahardagi eng katta supermarket

  • bowling markazi

Bu yerda Indenim, Okaidi, LC Waikiki, Yves Rocher, Pandora kabi mashhur brendlar mavjud.

Shuningdek Giotto, Bellissimo Pizza, BBQ, KFC kabi restoranlar joylashgan food court ham mavjud.

Family Park mamlakatdagi eng yirik ko‘ngilochar markazlardan biri bo‘lib, 43 000 kvadrat metr maydonda joylashgan.